Magallana gigas (Thunberg, 1793) massaal op de Maasvlakte

Erwin Kompanje toont een Magallana gigas (foto: Ditty van Duijn)

4 oktober 2020 stuurde Erwin Kompanje mij enkele interessante foto’s. Daarop is een strand te zien dat bezaaid is met letterlijk tienduizenden oesterdoubletten. Hij was op dat moment met Ditty van Duijn op het strand van de Edisonbaai op de Maasvlakte.

Bij nadere beschouwing bleek het te gaan om de Japanse oester, Magallana gigas (Thunberg, 1793). Dit is een zogenaamde invasieve exoot. Dat wil zeggen: een planten- of diersoort die al dan niet opzettelijk door de mens is geïntroduceerd. Op zich hoeft dat niet erg te zijn, als zo’n nieuwkomer natuurlijke vijanden heeft, moeite heeft zich aan te passen aan het milieu of klimaat. In zo’n geval vestigt de exoot zich in een niche zonder veel schade aan te richten of sterft ze uit. Het wordt problematisch als het gaat om een soort die wel de capaciteit heeft om zich snel aan te passen, weinig natuurlijke vijanden heeft, (zeer) snel groeit en zich voortplant. Dit laatste doet de Japanse oester en wordt daarom gezien als een van de 100 “Most invasive Alien Species in Europe”.

Magallana gigas vormt riffen, kennelijk is dit ook het geval in de Edisonbaai. Dit laat zien dat de soort zich vrijwel overal kan vestigen. Het strandje ligt op de Maasvlakte in de monding van de Nieuwe Waterweg, midden in het industriële hart van de Rotterdamse haven, een gebied met heel veel verstoring door de duizenden schepen, die jaarlijks passeren. De Edisonbaai ligt wel enigszins beschermd door een pier, dit zal waarschijnlijk het substraat zijn, waarop de soort zich weet te handhaven.

Crowded forms

Wat opvalt bij nader bezien van de schelpen van Magallana gigas is dat veel schelpen bijzonder smal en langgerekt zijn. Dit zijn zogenaamde crowded forms. Ik ken dit verschijnsel van Cirripedia (zeepokken). Als er zeer veel individuen op een beperkte oppervlakte groeien, passen zij zich aan en vormen een langgerekte schelp, dit is de meest succesvolle strategie om niet overwoekerd te raken en zo geen toegang meer te hebben tot voedsel.

Crowed forms, naast een “normale” oester (foto Erwin Kompanje)

What’s in a name

Toen Frans Slieker en ik eind zeventiger jaren van de vorige eeuw in de Oosterschelde voor het eerste doubletten van Magallana gigas tussen de bekende Platte oester, Ostrea edulis Linnaeus, 1758, vonden, noemden we die Portugese oesters, Crassostrea angulata (Lamarck, 1819), die met oester- en mosselbroed geïmporteerd zouden zijn uit het zuiden van Europa. Later heeft nader onderzoek uitgewezen dat het hier gaat om de Japanse oester, Crassostrea gigas (Thunberg, 1793). Voor het eerst in 1928 aangevoerd uit mariene estuariene kustwateren van Japan en Zuidoost-Azie, als alternatief voor de ingestorte oestercultuur van de Platte oester, zie ook het Nederlands soortenregister [1].

Inmiddels heeft M. Huber in 2010 onze Crassostrea angulata beschreven als een junior synoniem van Crassostrea gigas, de Japanse oester. Moleculair taxonomisch onderzoek van D. Salvi & P. Mariottini (2016) heeft ertoe aanleiding gegeven om voor Crassostrea gigas en enige andere oestersoorten een nieuw genus op te richten, namelijk: Magallana, vernoemd naar de Portugese ontdekkingsreiziger Fernão de Magalhães. Het blijft dus toch een beetje een Portugese oester…

Magallana gigas op het wad van Texel

Dit was niet eerste keer dat we Magallana gigas zagen dit jaar. In maart waren Erwin, Ditty en ik op Texel, ook daar troffen we tientallen doubletten van Magallana gigas aan op een strandje aan de wadkant van het eiland, een paar kilometer ten noorden van Oudeschild.

De verzamelde schelpen van Magallana gigas bevinden zich in de collectie van het Natuurhistorisch Museum te Rotterdam:

Ditty van Duijn en auteur op Texel (foto Erwin Kompanje)

NMR993000159686 Netherlands, Noord-Holland, Texel, 3 km N of Oudeschild ex coll. A.F. de Jong 1084 10 ex.

NMR993000166428 Netherlands, Zuid-Holland, Rotterdam, Europoort, Maasvlakte, Edisonbaai 2020-10-04 ex coll. A.F. de Jong 3569 10 ex.

NMR993000166429 Netherlands, Zuid-Holland, Rotterdam, Europoort, Maasvlakte, Edisonbaai 2020-10-11 ex coll. A.F. de Jong 3570 4 ex.

Zie ook:

Huber M. 2010. Compendium of bivalves. A full-color guide to 3,300 of the world’s marine bivalves. A status on Bivalvia after 250 years of research. Hackenheim: ConchBooks

Salvi, D., Mariottini, P. 2016. Molecular taxonomy in 2D: a novel ITS2 rRNA sequence-structure approach guides the description of the oysters’ subfamily Saccostreinae and the genus Magallana (Bivalvia: Ostreidae). Zoological Journal of the Linnean Society 179(2): 263-276.


[1] https://www.nederlandsesoorten.nl/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=137373&cat=162

Dit bericht werd geplaatst in Marine biology, Mollusca, Natural history en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Magallana gigas (Thunberg, 1793) massaal op de Maasvlakte

  1. Heel goed dat je er een blog over hebt geschreven!

    • Willem Beekhuizen zegt:

      De sashimi’s, sushi’s, de geweldige お茶….maar niet alles uit Japan stemt tot vreugde…. Dank voor dit verhelderend college!

  2. Willem Beekhuizen zegt:

    De sashimi’s, sushi’s, de geweldige お茶….maar niet alles uit Japan stemt tot vreugde…. Dank voor dit verhelderend college!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s