AAR! Determinatie!?! Hemigrapsus op Texel

Hemigrapsus sanguineus (links) en Hemigrapsus takanoi (rechts)
Kleine mantelmeeuw, gebalgd

AAR! Determinatie!?! Dit was de noodkreet van Erwin Kompanje, vergezeld van enkele foto’s van twee krabbetjes, die hij op 13 september 2020 even tevoren uit de maag van een vleugellamme Kleine mantelmeeuw (Larus fuscus graellsii, Brehm, 1857) had gehaald. Hij vond de meeuw in de haven van Oudeschild op Texel. Aan de vorm van de carapax (het rugschild) en de scharen was gelijk duidelijk dat het hier een Hemigrapsus betrof. In de eerste instantie dacht ik aan de penseelkrab, Hemigrapsus takanoi Asakura & Watanabe, 2005. Die soort ken ik goed van vindplaatsen in Zeeland, de Maasvlakte en Hoek van Holland, maar deze krabbetjes zagen er toch wat anders uit.  Derhalve in de literatuur gedoken.

Ik kwam uit op de blaasjeskrab, Hemigrapsus sanguineus (De Haan, 1835 [in De Haan, 1933-1850]). Deze soort dankt zijn naam aan een lederachtige blaas aan de basis van het beweegbare schaardeel, bij de mannelijke exemplaren. De mannelijke exemplaren H. takanoi hebben een pluk penseelachtige haren aan de buitenzijde van de scharen. Een nog beter kenmerk (ook voor vrouwelijke exemplaren) is de zogenaamde infra-orbitale richel, aan de voorkant van het rugschild, onder de ogen, zie foto’s. Bij H. sanguineus is deze vrij regelmatig en bij H. takanoi op verscheidene plaatsen ingesnoerd en ingedeukt. Campbell & Nijland beschrijven in het tijdschrift “Het Zeepaard” de eerste vondst van het Nederlandse strand in april 2003[1] op de pier van Hoek van Holland. In dit artikel geven de auteurs de hiervoor genoemde determinatie kenmerken om de in Nederland voorkomende Varunidae te onderscheiden. De Varunidae is de krabbenfamilie waartoe het genus Hemigrapsus behoort, alle Nederlandse vertegenwoordigers van de Varunidae komen oorspronkelijk uit Zuidoost Azië en zijn dus exoten voor onze fauna. Er is nog een derde, veel grotere soort: de Chinese wolhandkrab (Eriocheir sinensis H. Milne Edward, 1853). Deze krab is voor het eerst in 1931 in Nederland waargenomen en is algemeen verspreid in ons land langs de kust, in rivieren, kanalen en meren. De Chinese wolhandkrab verdraagt zowel zee-, zoet- als brakwater probleemloos. Er zijn allerlei oorzaken waardoor exotische dieren en planten ons land weten te bereiken, in het geval van de hier beschreven krabben is ballastwater van schepen een belangrijke oorzaak. Enfin, op het label bij de Kleine mantelmeeuw kwam te staan “stomach contains: 2 x Hemigrapsus sanguineus”.

Hemigrapsus sanguineus
Hemigrapsus takanoi

Omdat de Kleine mantelmeeuw, die de krabben had gegeten, door een gebroken rechtervleugel niet kon vliegen, moest ie de krabben ter plaatse hebben gevangen. Om te verifiëren of de blaasjeskrab daadwerkelijk in de haven van Oudeschild leeft, bezochten Erwin, Ditty van Duijn en ik Texel in het weekend van 7-8 november 2020 om daar de situatie in ogenschouw te nemen.

Kaart Texel met daarop de vindplaatsen geplot

We bezochten drie locaties aan de wadkant van Texel, zie de spelden op het kaartje. In de eerste plaats de haven van Oudeschild. De dijkvoet bestaat daar uit keerbare stenen op een bodem van modder en onder de stenen wemelde het van de Hemigrapsus. Zowel H. sanguineus als H. takanoi. H. sanguineus echter veel algemener (verhouding 4:1). Verder bemonsterden we de Mokbaai en De Volharding, deze milieus zijn wat zandiger. Ook hier tref je de krabben onder stenen aan, voorwaarde is wel een goed laagwater. In de Mokbaai lag de verhouding H. sanguineus/H.takanoi op 8:1 en op een stenig stuk strand bij De Volharding 3:1. Op deze laatste locatie vonden we ook voor eerst juveniele strandkrabben, Carcinus maenas (Linnaeus, 1758). De strandkrab is een soort die van oorsprong in onze regio voorkomt. In de haven van Oudeschild noch in de Mokbaai troffen we levende strandkrabben aan, alleen enkele oude rugschilden op de dijk, die waren achtergebleven na meeuwen predatie.

Impact

Litoraal De Volharding, Texel (foto Ditty van Duijn)

Met ons bezoekje aan Texel hebben we met zekerheid kunnen vaststellen dat Hemigrapsus sanguineus en Hemigrapsus takanoi overvloedig voorkomen op de door ons bezochte locaties, waarbij H. sanguineus de boventoon voert. Natuurlijk is een steekproef, zoals onze trip naar Texel, onvoldoende om iets te kunnen zeggen over de ecologische impact van deze exoten op de autochtone fauna van het eiland, maar het feit dat Carcinus maenas op onze vindplaatsen vrijwel verdwenen is, geeft toch te denken. Het Nederlands Soortenregister van Naturalis geeft aan dat er aanwijzingen zijn dat zowel de blaasjeskrab als penseelkrab concurreren met andere soorten krabben (vooral C. maenas). Dit is ook wat wij gezien hebben. Omdat H. sanguineus zeewier eet, bestaat de kans met name jonge aanwas van zeewier wordt belemmerd naarmate de populatie van deze krabben in hoge mate toeneemt. De blaasjeskrab is ook geïntroduceerd in Noord-Amerika. Onderzoek van Brousseau en collega’s (uitgevoerd in de Long Island Sound, New York) toont aan dat naast macro algae (zeewier), ook zeepokken, wormen, amphipoden en juveniele “Blue Mussels” op het menu van H. sanguineus staan. Hun onderzoek richt zich met name op de Blue Mussel en dat is dezelfde soort als ons mossel (Mytilus edulis Linnaeus 1758). Brousseau’s team stelde vast dat H. sanguineus verantwoordelijk is voor een mortaliteit van 25% binnen de populatie Mytilus edulis in het litoraal van hun onderzoeksgebied: Black Rock Harbor. De impact van deze exoten zou dus wel eens verder kunnen gaan dan het verdringen van strandkrabben en het verslinden van de aanwas van zeewier…

Al met al reden genoeg om deze krabbetjes in de gaten te houden. In februari volgend jaar gaan we kijken hoe het staat met de Hemigrapsus krabben op Texel, wordt vervolgd.

Auteur verzamelt Hemigrapsus in de haven van Oudeschild (foto Erwin Kompanje)

Meer weten?

Op het internet zijn vele bronnen die nadere informatie geven over (invasieve) plant- en diersoorten, hieronder enkele links die specifiek de Vanuridae bespreken:

De website van Stichting Anemoon: https://www.anemoon.org/flora-en-fauna/soorteninformatie/soorten/id/181/blaasjeskrab en de verspreidingsatlas van Stichting Anemoon: https://www.verspreidingsatlas.nl/S900034

Het Nederlands Soortenregister van Naturalis: https://www.nederlandsesoorten.nl/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=143705

Waarneming.nl: https://waarneming.nl/taxa/13693

World Register of Marine Species (WoRMS): http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=158417

Global Biodiversity Information Facility (GBIF): https://www.gbif.org/occurrence/map?taxon_key=2225772

Referenties

Brousseau, Diane J., Ronald Goldberg and Corey Garza, 2014. Impact of Predation by Invasive Crab Hemigrapsus sanguineus on Survival of Juvenile Blue Mussels in Western Long Island Sound. Northeastern Naturalist 21(1): 199-133

Campbell, S en Nijland, R, 2004. De Blaasjeskrab, Hemigrapsus sanguineus, voor het eerst op het Nederlandse strand.  Het Zeepaard 64(2): 40-44


[1] Het Nederlandse Soortenregister geeft 1999 aan als jaar van eerste introductie in Nederland van Hemigrapsus sanguineus

Dit bericht werd geplaatst in Marine biology, Mollusca, Natural history en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s